24 лютага 85 гадоў Рыгору Барадуліну

Рыгор Іванавіч Барадулін (24 лютага 1935, хутар Верасоўка, Ушацкі раён, Віцебская вобласць — 2 сакавіка 2014, Мінск), беларускі і савецкі паэт, эсэіст і перакладчык. Нарадзіўся ў сям’і Івана Рыгоравіча і Акуліны Андрэеўны Барадуліных на хутары Верасоўка. Бацька загінуў у 1944 г. у партызанскім атрадзе. Пасля вайны Рыгор Барадулін вучыўся ва Ушацкай сярэдняй школе (скончыў у 1954 г.), затым на філалагічным факультэце БДУ (скончыў у 1959 г.).

Працаваў рэдактарам у розных перыядычных выданнях: газеце «Советская Белоруссия», часопісах «Бярозка», «Полымя», а таксама ў выдавецтвах «Беларусь» (з 1969 г.), «Мастацкая літаратура» (з 1972 г.). Выдавецтву «Мастацкая літаратура» Рыгор Барадулін аддаў больш за дваццаць гадоў, працаваў рэдактарам, затым загадчыкам рэдакцыі.

Рыгор Барадулін быў дзейным членам Саюза беларускіх ісьменнікаў, адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў Беларускага ПЭН-цэнтра (1989—1999 гг.).

Быў жанаты з Валянцінай Міхайлаўнай Барадулінай. Рыгор Барадулін вызнаваў сябе як уніята.

Памёр 2 сакавіка 2014 г. у сваёй кватэры ў Мінску пасля многіх гадоў пакут ад хваробы Паркінсона. Пахавалі Рыгора Барадуліна ва Ушачах  побач з магілай мамы.

Дэбютаваў вершамі ў 1953 г. у газеце «Чырвоная змена». Нізка вершаў «На зямлі цаліннай» склала асноўны змест першай кнігі «Маладзік над стэпам» (1959 г.). У ранняй творчасці — кнігі лірыкі «Рунець, красаваць, налівацца!» (1961 г.), «Нагбом» (1963 г.), «Неруш» (1966 г.), «Адам і Ева» (1968 г.) — паэт данёс да чытача трываласць асноў народнай маралі і этыкі, пераканаў у таленавітасці беларускага народа, у яго багатай духоўнасці.

Скарбы вуснай народнай творчасці, засвоеныя з дзяцінства, сталі дабратворнай глебай, на якой прарасла, зарунела непаўторная творчая індывідуальнасць Рыгора Барадуліна. Многія вобразы ранняй лірыкі нярэдка маюць працяг у пазнейшых творах: зборнікі «Маўчанне перуна» (1986 г.), «Самота паломніцтва» (1990 г.), «Міласэрнасць плахі» (1992 г.), «Евангелле ад Мамы» (1995 г.). У апошніх кнігах узмацняецца гучанне біблейскіх матываў. Паэт нярэдка звяртаецца да жанру малітвы. Імкненнем далучыцца да агульначалавечай духоўнай культуры абумоўлены зварот да Бібліі ў «Трыкірыі». У 2005 годзе выйшаў зборнік малітоўнай паэзіі «Ксты». Зборнік «Руны Перуновы» (2006 г.), у які ўвайшла выбраная лірыка, таксама насычаны духоўнымі вершамі.

Аўтар зборнікаў сатырычных і гумарыстычных твораў «Дойны конь» (1965 г.), «Станцыя кальцавання» (1971 г.), «Прынамсі…» (1977 г.), «Амплітуда смеласці» (1983 г.), «Мудрэц са ступаю» (1988 г.) і інш., эпіграм на дзеячаў беларускай літаратуры і мастацтва: альбом «Няўрокам кажучы» (1971 г.); «Абразы без абразы» (1985 г). Творы для дзяцей склалі зборнікі «Мех шэрых, мех белых» (1963 г.), «Красавік» (1965 г.), «Экзамен» (1969 г.), «Ай! Не буду! Не хачу!» (1971 г.), «Суровая вымова» (1976 г.), «Што было б тады, калі б?» (1977 г.), «Ці пазяхае бегемот?» (1981 г.), «Азбука не забаўка» (1985 г.), «Індыкала-кудыкала» (1986 г.), «Кобра ў торбе» (1990 г.). Напісаў кнігу літаратурна-крытычных артыкулаў і эсэ «Парастак радка, галінка верша» (1987 г.).

Цалкам плён працы Рыгора Барадуліна складаецца больш чым з 100 выдадзеных зборнікаў паэзіі, крытычных артыкулаў, эсэ, перакладаў. Двойчы выдаваліся зборы выбраных твораў паэта (1984 г., 1996—2002 гг.). Апошні збор напачатку заяўляўся ў пяці тамах, але выйшлі толькі чатыры.

Перакладаў на беларускую мову Яна Райніса, Гарсія-Лорку, Амара Хаяма і шмат іншых аўтараў з розных моў свету.

Песні на словы Рыгора Барадуліна напісалі Алесь Камоцкі, І. Барсукоў, Генрых Вагнер, З. Галубіцкая, Яўген Глебаў, У. Журовіч, М. Наско, Дзмітрый Смольскі, М. Хаўхлянцаў і інш.

Творы Рыгора Іванавіча выходзяць на розных нормах беларускай мовы: акадэмічнай, класічнай і аўтарскай норме самога паэта (у залежнасці ад выдавецтва). Сучасную сітуацыю з адначасовым існаваннем у беларускай мове дзвюх літаратурных нормаў паэт ацэньваў негатыўна.

Прызнанне
  • Узнагароджаны ордэнамі Дружбы народаў, Знак Пашаны, латвійскім ордэнам Трох Зорак, медалем Францыска Скарыны. Ганаровы доктар БДУ і ганаровы грамадзянін Ушацкага раёна. Рыгор Барадулін — апошні беларус, якому надалі званне Народнага паэта (1992 г.). Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1976 г.) і Дзяржаўнай прэміі імя Янкі Купалы (1976 г.) за зборнік вершаў «Рум» і пераклады Гарсіі Лоркі.
  • У 2006 г. кандыдатура Барадуліна была сярод намінантаў на Нобелеўскую прэмію ў галіне літаратуры за зборнік вершаў «Ксты».
[свернуть]

Ушанаванне
  • У 1964 г. Уладзімір Караткевіч прысвяціў Рыгору Барадуліну напісаную аповесць «Ладдзя Роспачы» і падарыў яе рукапіс.
  • 24 снежня 2017 г. у Мінску, урачыста адкрылі памятную дошку (аўтар скульптар Ігар Засімовіч) на доме, дзе жыў паэт.
[свернуть]
на русском языке

Рыгор (Григорий) Иванович Бородулин (белор. Рыгор Іванавіч Барадулін; 24 февраля 1935 года, хутор Вересовка, Ушачский район, Витебская область, — 2 марта 2014 года, Минск) — советский и белорусский поэт, эссеист, переводчик. Народный поэт Беларуси (1992).

Родился на хуторе Вересовка. Отец Иван Григорьевич Бородулин (погиб в партизанском отряде в 1944 году), мать Акулина Андреевна Бородулина. Учился в Ушачской средней школе (окончил в 1954), затем на филологическом факультете БГУ (окончил в 1959 году). Работал редактором в издательствах «Беларусь» и «Мастацкая літаратура», а также в газете «Советская Белоруссия» и журналах «Бярозка» «Полымя». Бородулин — действительный член Союза белорусских писателей и белорусского ПЕН-центра (1989—1999 гг.)

Стал последним белорусом, удостоившимся звания народного поэта (1992). Среди других наград: премия им. Я. Купалы (1976), орден Дружбы Народов, орден «Знак Почёта», латвийский Орден Трёх звёзд (1997) и медаль Ф.Скорины. Григорий Бородулин — почётный доктор БГУ и почётный гражданин Ушачского района.

Г. Бородулин был женат на Валентине Михайловне Бородулиной. Дочь Илона – художница, есть внучка Доминика.

Умер 2 марта 2014 года в своей квартире в Минске на 80-ом году жизни от болезни Паркинсона. Президент Республики Беларусь А. Г. Лукашенко направил родственникам Р. И. Бородулина соболезнование. Белорусский поэт похоронен рядом с матерью на Ушачском кладбище в Витебской области.

Начал публиковаться в 1953 году, первые стихи были напечатаны в газете «Чырвоная змена». Первый сборник поэзии «Месяц над степью» (белор. «Маладзік над стэпам») вышел в 1959 году. Всего вышло около 70 сборников поэзии (среди которых есть сборники сатиры и юмора, а также стихи для детей), критических статей, эссе, переводов. Дважды издавались книги избранных стихов поэта (1984, 1996—2002). Вышло собрание сочинений Бородулина (было объявлено о выпуске пяти томов, но вышло только четыре). В 2006 году кандидатура поэта попала в список номинантов на Нобелевскую премию по литературе.

Бородулину принадлежит и значительное количество стихотворных переводов на белорусский язык — в том числе «Слова о полку Игореве» (1986), книг Федерико Гарсиа Лорки («Голубой звон Гренады», 1975),  «Рубаи» Омара Хайяма, произведений Шекспира, Байрона, Неруды, Мицкевича, Есенина и др.

Летом 2006 года вышла книга избранных стихотворений Бородулина «Руны Перуновы».

Творчество поэта отличается разнообразием жанров, образно-стилевых средств, яркой метафоричностью, психологизмом, богатством языковой палитры. Сокровища устного народного творчества, усвоенные с детства, стали благотворной почвой, на которой проросла, зазеленела неповторимая творческая индивидуальность Григория Бородулина. Песни на слова Григория Бородулина написали Алесь Камоцкий, И. Барсуков, Генрих Вагнер, С. Голубицкая, Евгений Глебов, В. Журович, М. Носко, Дмитрий Смольский и др.

Сам поэт говорил, что главную роль в становлении его как литератора сыграла мать – Акулина Андреевна Бородулина. Образ матери часто встречается в творчестве Григория Бородулина, особенно в следующих книгах: «Трэба дома бываць часцей» (1993 г.), «Евангелле ад Мамы» (1995 г.), «Сама пайду дарогаю, голас пашлю дуброваю: Песні матчыны з Вушаччыны» (2005 г.), «Навошта» (2009 г.).

Произведения Григория Ивановича выходят в различных нормах белорусского языка: академической, классической и авторской норме самого поэта (в зависимости от издательства). Современную ситуацию с одновременным существованием в белорусском языке двух литературных норм поэт оценивал негативно. Григорий Бородулин выступал за разработку и официальное утверждение новой версии белорусского правописания, при создании которого были бы учтены:

24 декабря 2017 г. в Минске, торжественно открыли памятную доску  на доме, где жил

Награжден орденами Дружбы народов, Знак Почета, латвийским орденом “Трех Звезд”, медалью Франциска Скорины. Почетный доктор БГУ и почетный гражданин Ушачского района. Народный поэт Беларуси (1992 г.). Лауреат премии Ленинского комсомола Беларуси (1976) и Государственной премии имени Янки Купалы (1976).

В 2006 г. Бородулин был номинирован на Нобелевскую премию в области литературы за сборник стихов «Ксты».

[свернуть]
Share Button

Добавить комментарий

Яндекс.Метрика